Сібір жарасы – адам мен жануарларға ортақ, аса қауіпті жұқпалы аурулардың бірі. Ауруды Bacillus anthracis деп аталатын бактерия қоздырады. Оның басты ерекшеліктерінің бірі – қоздырғыштың сыртқы ортада ұзақ уақыт сақталатын спора түзе алуы. Осыған байланысты сібір жарасының қоздырғышы топырақта, жайылымдарда және қоршаған ортада ұзақ уақыт сақталып, қолайлы жағдай туған кезде қайтадан инфекция көзіне айналуы мүмкін. Ауру негізінен ауыл шаруашылығы жануарлары арасында таралады және адамға көбіне ауру малмен немесе оның өнімдерімен байланыс кезінде жұғады. Сондықтан сібір жарасының алдын алу тек медициналық емес, сонымен қатар ветеринариялық және санитариялық шараларды қатар жүргізуді талап етеді.
Адам сібір жарасын жұқтырған жануармен тікелей байланыста болған кезде, оның қанымен, терісімен, жүнімен немесе басқа да биологиялық материалдарымен жұмыс істегенде жұқтыруы мүмкін. Сонымен қатар ауру малдың етін ветеринариялық бақылаусыз сою, шикі немесе дұрыс өңделмеген мал өнімдерін пайдалану да қауіп төндіреді. Инфекция қоздырғышының споралары жарақаттанған тері арқылы ағзаға енуі мүмкін. Сондықтан мал шаруашылығымен айналысатын адамдар, малшылар, ветеринариялық қызметкерлер, қасапхана және ет өңдеу кәсіпорындарының жұмысшылары, аңшылар және жануарлармен жиі байланыста болатын басқа да адамдар қауіп тобына жатады.
Сібір жарасының алдын алудағы ең маңызды шаралардың бірі – ауыл шаруашылығы жануарларын уақтылы вакцинациялау. Малдарды сібір жарасына қарсы вакцинамен егу ветеринариялық қызметтің бақылауымен жүргізілуі тиіс. Мал иелері ветеринариялық мамандардың талаптарын орындап, жануарларды жоспарлы профилактикалық вакцинациядан өткізуі қажет. Вакцинациядан бас тарту немесе оны уақытында жүргізбеу жануарлардың ауруға шалдығу қаупін арттырып қана қоймай, адамдар арасында инфекцияның таралуына да жағдай жасауы мүмкін.
Ауру немесе сібір жарасына күдікті мал анықталған жағдайда оны өз бетінше союға, етін пайдалануға немесе сатуға қатаң болмайды. Мұндай жағдайда дереу ветеринариялық қызметке хабарлау қажет. Ауру малды сою кезінде қоршаған ортаға қоздырғыштың таралу қаупі жоғарылайды. Сондықтан өлген немесе ауруға күдікті жануарлардың өлекселерін өз бетімен ашып, бөлшектеуге, терісін сыпыруға немесе тасымалдауға болмайды. Бұл жұмыстар арнайы мамандардың қатысуымен және белгіленген ветеринариялық-санитариялық талаптарға сәйкес жүргізілуі тиіс.
Сібір жарасының алдын алуда ет өнімдерін ветеринариялық бақылаудан өткізу де аса маңызды. Халық малды тек заң талаптарына сәйкес белгіленген орындарда, ветеринариялық тексеруден кейін ғана союы қажет. Үй жағдайында немесе рұқсат етілмеген жерде сойылған малдың етін сатып алу немесе тұтыну қауіпті болуы мүмкін. Ет өнімдерін дайындау кезінде санитариялық талаптарды сақтау, шикі етпен жұмыс істегеннен кейін қолды, пышақтарды, тақтайларды және басқа да құралдарды мұқият жуу маңызды. Шикі ет пен дайын тағамдардың бір-бірімен жанасуына жол бермеу керек.
Халық арасында сібір жарасының алдын алу үшін аурудың негізгі белгілері туралы ақпараттың болуы да маңызды. Аурудың терілік түрінде инфекция енген жерде бастапқыда қышитын дақ немесе түйін пайда болып, кейін оның орнында көпіршік және қара түсті қабыршақпен жабылған жара қалыптасуы мүмкін. Зақымдалған аймақта ісіну байқалуы ықтимал. Алайда аурудың басқа түрлері де кездесетіндіктен, нақты диагнозды тек медициналық маман қоя алады. Әсіресе малмен байланыста болғаннан кейін теріде түсініксіз жара немесе ісіну пайда болса, өздігінен ем қабылдамай, медициналық ұйымға жедел түрде жүгіну қажет.
Сібір жарасына күдік болған жағдайда науқастың ауру тарихы мен эпидемиологиялық жағдайы мұқият анықталады. Дәрігерге соңғы уақытта малмен байланыста болғанын, мал сойғанын, шикі етпен немесе жануар өнімдерімен жұмыс істегенін міндетті түрде айту қажет. Ерте медициналық көмек көрсету ауруды дер кезінде анықтап, тиісті ем жүргізуге мүмкіндік береді. Ауруды өз бетінше емдеуге тырысу немесе күдікті жараны үй жағдайында ашып, тазалау қауіпті болуы мүмкін.
Жеке қауіпсіздік шаралары әсіресе мал шаруашылығында жұмыс істейтін адамдар үшін маңызды. Малға күтім жасау, оны сою немесе етін бөлшектеу кезінде арнайы жұмыс киімін, қолғапты және басқа да жеке қорғаныш құралдарын пайдалану қажет. Терідегі жарақаттар мен сызаттарды жұмыс басталғанға дейін жауып қойған жөн. Жұмыс аяқталғаннан кейін қолды сабынмен мұқият жуу, арнайы киімді күнделікті киімнен бөлек сақтау және жұмыс орнын таза ұстау керек. Жануарлармен жұмыс істейтін адамдардың санитариялық сауаттылығы неғұрлым жоғары болса, инфекция жұқтыру қаупі соғұрлым төмендейді.
Сібір жарасының алдын алуда топырақпен және мал жайылымдарымен байланысты қауіптерді ескеру қажет. Бұрын сібір жарасы тіркелген немесе мал өлімі болған жерлер инфекция қоздырғышының спораларымен ластануы мүмкін. Мұндай аумақтарда мал жаю, жер қазу, құрылыс жұмыстарын жүргізу немесе топырақты шаруашылық мақсатында пайдалану кезінде белгіленген санитариялық және ветеринариялық талаптарды сақтау маңызды. Ауру тіркелген ошақтар бойынша шектеу және залалсыздандыру шараларын тек тиісті мамандар жүргізуі керек.
Сібір жарасының алдын алуда ветеринариялық және медициналық қызметтердің өзара байланысы ерекше рөл атқарады. Жануарлар арасында ауруға күдікті жағдай тіркелген кезде ветеринариялық мамандар тиісті шараларды жедел ұйымдастырып, адамдардың инфекциямен байланысын шектеуі қажет. Ал ауру адамда анықталған жағдайда медициналық қызметкерлер оның инфекцияны қандай жолмен жұқтырғанын анықтап, қажет болған кезде тиісті эпидемиологиялық шараларды ұйымдастырады. Мұндай үйлесімді жұмыс аурудың әрі қарай таралуының алдын алуға мүмкіндік береді.
Халық арасында түсіндіру жұмыстарын тұрақты жүргізу де маңызды. Әсіресе ауылдық елді мекендерде тұрғындарға малды ветеринариялық бақылаусыз союдың қауіптілігі, жануарларды вакцинациялаудың маңызы, ауру немесе өлген малға жақындамау қажеттілігі және күдікті жағдайларда ветеринариялық қызметке хабарлау тәртібі түсіндірілуі тиіс. Балаларға да бейтаныс немесе өлі жануарларға жақындауға және оларды ұстауға болмайтынын үйрету қажет.
Сібір жарасының алдын алуда әр адамның жауапкершілігі маңызды. Аурудың алдын алу үшін малды міндетті түрде ветеринариялық бақылаудан өткізу, жануарларды уақтылы вакцинациялау, малды тек белгіленген орындарда сою, ветеринариялық тексеруден өтпеген етті сатып алмау және күмәнді мал өнімдерін пайдаланбау қажет. Ауру немесе кенеттен өлген мал анықталса, оған қол тигізбей, дереу ветеринариялық мамандарға хабарлау керек. Малмен жұмыс істеген кезде жеке қорғаныш құралдарын пайдалану және жеке гигиена талаптарын сақтау да инфекция жұқтыру қаупін төмендетеді.
Қорытындылай келе, сібір жарасы – алдын алуға болатын, бірақ қауіпсіздік талаптары бұзылған жағдайда адам денсаулығына ауыр зардап келтіруі мүмкін аса қауіпті инфекциялық ауру. Оның алдын алудың негізгі негізі – жануарларды уақтылы вакцинациялау, ветеринариялық бақылауды күшейту, ауру және өлі жануарлармен байланысқа жол бермеу, ет және басқа да мал өнімдерін ветеринариялық сараптамадан өткізу, жеке қорғаныш құралдарын пайдалану және ауру белгілері пайда болған жағдайда медициналық көмекке уақытылы жүгіну. Санитариялық және ветеринариялық талаптарды сақтау, халықтың ақпараттандырылуын арттыру және күдікті жағдайларға жауапкершілікпен қарау арқылы сібір жарасының адам мен жануарлар арасында таралу қаупін едәуір азайтуға болады.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов
