Көпшілік адам басы ауырса, оны қарапайым шаршаумен, күйзеліспен немесе ауа райының өзгеруімен байланыстырады. Тіпті «біраз демалсам немесе ауырсынуды басатын дәрі ішсем, басылады» деп мән бермейтіндер де аз емес. Алайда барлық бас ауруы бірдей емес. Соның ішінде мигрень – жай ғана бас ауруы емес, ол адамның күнделікті өміріне, еңбекке қабілеттілігіне және психологиялық жағдайына елеулі әсер ететін неврологиялық ауру. Дүниежүзі бойынша миллиондаған адам осы дерттен зардап шегеді және оның салдарынан жұмысқа, оқуға немесе отбасылық өміріне толыққанды көңіл бөле алмайды.
Мигрень көбіне бастың бір жағында пайда болатын, соғып немесе бүлкілдеп ауыратын қатты ауырсынумен сипатталады. Бірақ ол тек ауырсынумен ғана шектелмейді. Ұстама кезінде адамның жүрегі айнып, құсуы мүмкін, жарыққа, қатты дыбысқа, өткір иістерге ерекше сезімталдық пайда болады. Кейбір адамдарда мигрень басталмай тұрып көз алдында жарқылдың көрінуі, көрудің бұлыңғырлануы, қол-аяқтың ұюы немесе сөйлеудің қиындауы сияқты белгілер байқалады. Мұндай жағдай «аура» деп аталады және ол мигреньнің ерекше түріне тән.
Мигреньнің нақты неден пайда болатыны әлі толық анықталмағанымен, ғалымдар оның дамуына тұқым қуалаушылықтың, мидағы жүйке жасушалары мен қан тамырлары қызметінің өзгерістерінің әсер ететінін айтады. Сонымен қатар күйзеліс, ұйқының бұзылуы, гормондық өзгерістер, ауа райының құбылуы, кейбір тағамдар мен сусындар, шамадан тыс физикалық немесе эмоционалдық жүктеме де мигрень ұстамасын қоздыруы мүмкін. Әр адамның өзіне тән қоздырғыш факторлары болады. Сондықтан мигреньмен ауыратын адамдарға ұстаманың қашан және қандай жағдайда пайда болатынын бақылап, арнайы күнделік жүргізу ұсынылады.
Көп жағдайда адамдар мигреньді қарапайым бас ауруымен шатастырады. Алайда олардың айырмашылығы айқын. Қарапайым бас ауруы көбіне жеңіл немесе орташа деңгейде болып, қысқа уақыт ішінде басылады және адамның күнделікті тіршілігіне айтарлықтай кедергі келтірмейді. Ал мигрень кезінде ауырсыну соншалықты күшейеді, тіпті адам жұмысын тоқтатып, тыныш әрі қараңғы бөлмеде демалуға мәжбүр болады. Кейде ұстама бірнеше сағатқа ғана емес, бірнеше тәулікке дейін созылып, өмір сапасын едәуір төмендетеді.
Өкінішке қарай, көптеген адамдар мигреньді өз бетінше емдеуге тырысады. Ауырсынуды басатын дәрілерді жиі әрі бақылаусыз қабылдау уақыт өте келе олардың әсерін төмендетіп қана қоймай, дәріге байланысты созылмалы бас ауруының дамуына себеп болуы мүмкін. Сондықтан бас ауруы жиі қайталанса, ауырсыну күшейе түссе немесе оған көрудің бұзылуы, сөйлеудің қиындауы, аяқ-қолдың әлсіздігі сияқты белгілер қосылса, міндетті түрде дәрігердің қаралуы қажет. Дұрыс диагноз қойылып, ем уақытында басталса, мигрень ұстамаларының жиілігін азайтып, олардың қарқындылығын төмендетуге болады.
Мигреньді толық емдеп жіберетін әмбебап әдіс болмаса да, оның алдын алуға және ұстамалардың санын азайтуға мүмкіндік бар. Ол үшін тұрақты ұйқы режимін сақтау, дұрыс тамақтану, жеткілікті мөлшерде су ішу, дене белсенділігін арттыру, күйзелісті басқару және мигреньді қоздыратын жеке факторлардан аулақ болу маңызды. Кейбір жағдайларда дәрігер арнайы алдын алу емін тағайындайды, бұл ұстамалардың сирек әрі жеңіл өтуіне көмектеседі.
Мигрень – көзге көрінбейтін, бірақ адамның өмір сапасын айтарлықтай төмендететін күрделі ауру. Оны қарапайым бас ауруы деп қабылдап, елемеу дұрыс емес. Денсаулыққа жауапкершілікпен қарап, уақытылы маманның кеңесіне жүгіну және дұрыс ем қабылдау арқылы мигреньмен өмір сүруді жеңілдетуге болады. Сондықтан бас ауруы жиі мазалайтын болса, оны қалыпты жағдай деп қабылдамай, оның себебін анықтап, қажетті медициналық көмекке жүгінген жөн.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов
