Балалардағы менингит – ми мен жұлынды қоршап тұрған қабықтардың қабынуымен сипатталатын, шұғыл медициналық көмекті қажет етуі мүмкін ауыр инфекциялық ауру. Менингитті вирустар, бактериялар және сирек жағдайда басқа да микроорганизмдер қоздыруы мүмкін. Аурудың кейбір түрлері жеңіл өтуі ықтимал, алайда бактериялық менингит өте жылдам өршіп, баланың өміріне қауіп төндіретін асқынуларға әкелуі мүмкін. Сондықтан ата-аналардың менингиттің негізгі белгілерін білуі және күдікті жағдай туындағанда медициналық көмекке уақыт оздырмай жүгінуі өте маңызды.
Менингиттің алғашқы белгілері кейде кәдімгі тұмау немесе басқа жедел респираторлық инфекцияларға ұқсас болуы мүмкін. Баланың дене қызуы көтеріледі, әлсіздік байқалады, тәбеті төмендейді, басы ауыруы немесе жүрегі айнуы мүмкін. Кейін жағдайы нашарлап, қатты бас ауруы, қайталама құсу, жарыққа сезімталдық және мойын бұлшықеттерінің сіресуі сияқты белгілер пайда болуы ықтимал. Баланың мінез-құлқы да өзгеруі мүмкін: ол мазасызданып, әдеттегіден көп жылауы, ұйқышыл болуы немесе керісінше шамадан тыс қозуы мүмкін.
Кішкентай балаларда менингит белгілерін анықтау қиынырақ болуы мүмкін, себебі олар өздерінің басы ауыратынын немесе мойнының ауырғанын нақты айта алмайды. Нәрестеде емуден бас тарту, жиі құсу, қатты мазасыздану, әлсіздік, әдеттен тыс ұйқышылдық, қатты жылау, дене қызуының жоғарылауы немесе кей жағдайда дене температурасының қалыптан төмендеуі байқалуы мүмкін. Кейбір нәрестелерде еңбегінің томпаюы да кездеседі. Бұл белгілердің кез келгені басқа ауруларда да болуы мүмкін, сондықтан диагнозды тек медициналық маман қоюы керек.
Менингит кезінде баланың терісінде ерекше бөртпе пайда болуы да мүмкін. Әсіресе менингококк инфекциясы кезінде қызыл немесе күлгін түсті, басқанда ағармайтын дақтар немесе бөртпелер пайда болуы ықтимал. Мұндай бөртпе аурудың ауыр белгісі болуы мүмкін және шұғыл медициналық бағалауды қажет етеді. Бөртпенің болмауы менингитті толық жоққа шығармайтынын да ескеру қажет.
Менингиттің ең қауіпті белгілеріне дене қызуының жоғарылауы мен қатты бас ауруының қатар жүруі, мойынның сіресуі, баланың есінің шатасуы немесе есінен тануы, құрысулар, қайталама құсу, қатты ұйқышылдық, жарыққа төзбеушілік және басқанда жоғалмайтын бөртпе жатады. Мұндай белгілер байқалған кезде ата-ана баланы үй жағдайында емдеуге тырыспай, шұғыл медициналық көмекке жүгінуі қажет. Бактериялық менингит кезінде жағдай бірнеше сағат ішінде күрт нашарлауы мүмкін, сондықтан медициналық көмекті кешіктіру қауіпті.
Балалардағы менингиттің алдын алуда вакцинация маңызды орын алады. Менингиттің барлық түрінен қорғайтын бір ғана әмбебап вакцина жоқ, бірақ менингитке себеп болуы мүмкін бірқатар бактериялық инфекцияларға қарсы тиімді вакциналар бар. Олардың қатарына менингококк, пневмококк және Haemophilus influenzae type b (Hib) инфекцияларына қарсы вакциналар жатады. Баланы ұлттық егу күнтізбесіне сәйкес уақытында вакцинациялау инфекциялардың ауыр түрлерінен қорғануға мүмкіндік береді. Қосымша вакциналардың қажеттілігі баланың жасына, денсаулық жағдайына және эпидемиологиялық жағдайға байланысты болуы мүмкін, сондықтан бұл мәселені педиатрмен талқылаған жөн.
Жеке гигиена ережелерін сақтау да инфекциялардың таралу қаупін азайтады. Баланы қолын сабынмен дұрыс және жиі жууға үйрету қажет. Әсіресе тамақ ішер алдында, дәретханадан кейін, көшеден немесе қоғамдық орындардан келген соң қол жуу маңызды. Жөтелгенде және түшкіргенде ауыз бен мұрынды майлықпен немесе шынтақтың ішкі жағымен жабу керектігін балаға ерте жастан түсіндіру керек. Пайдаланылған майлықтарды бірден қоқыс жәшігіне тастап, кейін қолды жуған дұрыс.
Балалар арасында инфекцияның таралуын болдырмау үшін жеке заттарды ортақ пайдаланбауға үйрету қажет. Стақан, қасық, бөтелке, тіс щеткасы және басқа да жеке заттарды бір-бірімен бөлісу кейбір инфекциялардың таралуына ықпал етуі мүмкін. Әсіресе балабақшада, мектепте, үйірмелерде және балалар көп жиналатын басқа орындарда жеке гигиенаға көңіл бөлу маңызды.
Үйдегі бөлмелерді жүйелі түрде желдету, тазалық сақтау және балаларды таза ауада серуендету де жалпы инфекциялық аурулардың алдын алуға көмектеседі. Егер балада қызу көтерілуі, жөтел, тамақ ауруы немесе басқа да жұқпалы ауру белгілері байқалса, оны басқа балалармен тығыз қарым-қатынаста болудан уақытша шектеп, медициналық кеңес алған дұрыс. Ата-аналар баланың денсаулық жағдайын мұқият бақылап, ауырған баланы мектепке немесе балабақшаға жібермеуі қажет.
Менингококк инфекциясы анықталған жағдайда науқаспен жақын байланыста болған адамдарға қатысты арнайы профилактикалық шаралар қажет болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда дәрігер жақын байланыста болған адамдарға профилактикалық антибиотиктер тағайындайды. Мұндай дәрілерді өз бетінше сатып алып немесе профилактика мақсатында қабылдауға болмайды. Антибиотиктің қажеттілігін, түрін және қабылдау тәртібін тек медицина қызметкері анықтайды.
Баланың иммундық жүйесін қолдау да жалпы денсаулық үшін маңызды. Баланың жасына сай құнарлы тамақтануы, жеткілікті ұйықтауы, күнделікті дене белсенділігі және таза ауада серуендеуі ағзаның қалыпты дамуына ықпал етеді. Дегенмен дұрыс тамақтану немесе дәрумендер қабылдау вакцинацияны және басқа да нақты профилактикалық шараларды алмастырмайтынын есте сақтау қажет.
Ата-аналар менингиттің белгілерін өз бетінше анықтап, нақты диагноз қоюға тырыспауы керек. Менингиттің белгілері басқа да ауруларға ұқсас болуы мүмкін, ал аурудың нақты себебін анықтау үшін медициналық тексеру қажет. Сондықтан балада жоғары дене қызуы, қатты бас ауруы, қайталама құсу, мойынның сіресуі, ерекше ұйқышылдық, есінің өзгеруі, құрысу немесе басқанда жоғалмайтын бөртпе пайда болса, уақыт жоғалтпай медициналық көмекке жүгіну керек.
Қорытындылай келе, балалардағы менингит – ата-аналардың ерекше назарын қажет ететін қауіпті ауру. Оның алдын алуда вакцинациядан уақытында өту, жеке гигиена ережелерін сақтау, жұқпалы ауру белгілері бар балалармен жақын байланысты шектеу және баланың жалпы денсаулығына көңіл бөлу маңызды. Алайда профилактиканың ең маңызды бөлігі – ауру белгілерін ерте байқап, медициналық көмекке дер кезінде жүгіну. Баланың жағдайы күрт нашарлап, жоғары қызу, қатты бас ауруы, мойынның сіресуі, құрысу, есінің өзгеруі немесе басқанда жоғалмайтын бөртпе сияқты қауіпті белгілер пайда болса, күтпей шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет. Ата-аналардың медициналық сауаттылығы мен қырағылығы баланың денсаулығын сақтауда шешуші рөл атқарады.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшы орынбасары А.Еркінбекова
