Химиялық улану – тұрмыста, өндірісте немесе ауыл шаруашылығында қолданылатын түрлі химиялық заттардың адам ағзасына түсуінен болатын қауіпті жағдай. Мұндай улану абайсыздықтың, қауіпсіздік ережелерін сақтамаудың немесе улы заттарды дұрыс пайдаланбаудың салдарынан орын алады. Химиялық заттар адам ағзасына тыныс алу жолдары, ас қорыту жүйесі немесе тері арқылы еніп, жеңіл жайсыздықтан бастап өмірге қауіп төндіретін ауыр жағдайларға дейін жеткізуі мүмкін. Сондықтан химиялық уланудың алдын алу – әр адамның денсаулығы мен қауіпсіздігін сақтаудың маңызды бөлігі.
Күнделікті өмірде қолданылатын тазартқыш және жуғыш құралдар, ағартқыштар, еріткіштер, бояулар, пестицидтер, тыңайтқыштар және басқа да химиялық өнімдер дұрыс сақталмаған немесе нұсқаулыққа сай пайдаланылмаған жағдайда қауіпті болуы мүмкін. Әсіресе балалар химиялық заттарға өте сезімтал келеді. Олар түрлі-түсті немесе жағымды иісі бар бөтелкелерді сусын немесе тағам деп қателесіп, ауыр улануға ұшырауы мүмкін. Сондықтан барлық химиялық заттарды балалардың қолы жетпейтін жерде, өз қаптамасында және қақпағы мықтап жабылған күйде сақтау қажет.
Химиялық заттарды қолданар алдында олардың нұсқаулығын мұқият оқып шығу маңызды. Әртүрлі тазартқыш құралдарды бір-бірімен араластыруға болмайды, өйткені кейбір заттардың қосылуы адам денсаулығына өте қауіпті улы газдардың бөлінуіне әкелуі мүмкін. Мысалы, құрамында хлор бар ағартқыштарды аммиак немесе қышқыл негізіндегі тазартқыштармен араластырғанда улы газ бөлінеді. Мұндай газды жұту тыныс алу жолдарының зақымдануына, жөтелге, ентігуге және ауыр жағдайларда өкпенің зақымдануына себеп болуы ықтимал.
Үйде немесе жұмыс орнында химиялық заттармен жұмыс істегенде жеке қорғаныс құралдарын пайдалану қажет. Қолғап, қорғаныш көзілдірігі, бетперде немесе респиратор теріні, көзді және тыныс алу жолдарын зиянды әсерден қорғайды. Сонымен қатар химиялық заттарды пайдаланатын бөлмені жақсы желдетіп, жұмыс аяқталғаннан кейін қолды мұқият жуу қажет. Бұл қарапайым ережелер улану қаупін айтарлықтай төмендетеді.
Өндірістік орындарда еңбек қауіпсіздігі талаптарын қатаң сақтау ерекше маңызды. Қызметкерлер қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқамадан өтіп, жұмыс барысында белгіленген талаптарды орындауы тиіс. Химиялық заттардың төгілуі немесе апаттық жағдайлар кезінде арнайы қорғаныс құралдарын пайдаланып, тиісті қызметтердің нұсқауын орындау қажет.
Химиялық уланудың алғашқы белгілеріне бас айналу, әлсіздік, жүрек айну, құсу, іштің ауыруы, тыныс алудың қиындауы, көздің ашуы және есінен тану жатады. Мұндай белгілер байқалған жағдайда адамды қауіпті аймақтан таза ауаға шығарып, химиялық заттың әсерін тоқтатып, дереу жедел медициналық көмек шақыру қажет. Егер улы зат теріге немесе көзге түссе, зақымданған жерді көп мөлшердегі таза сумен шаю керек. Дәрігердің кеңесінсіз құстыруға немесе өз бетінше ем қолдануға болмайды, өйткені бұл кейбір жағдайларда науқастың жағдайын одан әрі ауырлатуы мүмкін.
Химиялық уланудың алдын алу – қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтаудан басталады. Химиялық заттарды дұрыс сақтау, оларды тек нұсқаулыққа сәйкес пайдалану, жеке қорғаныс құралдарын қолдану және балалардың қолы жетпейтін жерде ұстау көптеген қайғылы жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді. Денсаулық – ең қымбат байлық. Сондықтан күнделікті өмірде қауіпсіздік талаптарын сақтап, химиялық заттармен жұмыс істеуде жауапкершілік таныту өзіңіздің де, жақындарыңыздың да өмірі мен денсаулығын қорғаудың сенімді жолы болып табылады.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов
