Қазіргі таңда халық денсаулығына әсер ететін маңызды мәселелердің бірі – тағам құрамындағы нитраттар мен пестицидтердің мөлшері. Ауыл шаруашылығында өнім көлемін арттыру және зиянкестермен күресу мақсатында түрлі тыңайтқыштар мен химиялық препараттар кеңінен қолданылады. Алайда олардың шамадан тыс пайдаланылуы адам ағзасына зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан әрбір адам нитраттар мен пестицидтердің қандай қауіп төндіретінін біліп, олардан қорғану жолдарын меңгеруі қажет.
Нитраттар – өсімдіктердің өсуіне қажетті азот қосылыстары. Олар топырақта табиғи түрде кездескенімен, минералды тыңайтқыштарды көп қолдану нәтижесінде көкөністер мен жемістерде мөлшерден тыс жиналуы мүмкін. Әсіресе қызылша, шалқан, қырыққабат, қияр және қауын-қарбыз сияқты өнімдерде нитраттардың жоғары мөлшері жиі анықталады. Адам ағзасына артық нитрат түскен жағдайда улану, бас айналу, әлсіздік және басқа да денсаулық мәселелері туындауы ықтимал.
Пестицидтер – ауыл шаруашылығы дақылдарын зиянкестерден, арамшөптерден және түрлі аурулардан қорғауға арналған химиялық заттар. Олар егіннің өнімділігін арттыруға көмектескенімен, тағам құрамында қалдық мөлшерде сақталуы мүмкін. Ұзақ уақыт бойы пестицидтердің әсеріне ұшырау адамның иммундық жүйесіне, жүйке жүйесіне және жалпы денсаулығына кері әсер етуі ықтимал.
Нитраттар мен пестицидтердің зиянын азайту үшін ең алдымен тағам өнімдерін дұрыс таңдау қажет. Көкөністер мен жемістерді сатып аларда олардың сыртқы түріне ғана емес, сапасына да назар аударған жөн. Өте ірі көлемді немесе табиғи түсінен өзгеше өнімдерде химиялық заттардың мөлшері жоғары болуы мүмкін. Сондықтан маусымдық және жергілікті жерде өсірілген өнімдерді тұтыну қауіпсіздеу саналады.
Көкөністер мен жемістерді қолданар алдында мұқият жуу маңызды. Өнімдерді ағын сумен бірнеше рет шайып, қажет болған жағдайда біраз уақыт таза суға салып қойған дұрыс. Кейбір көкөністердің сыртқы қабығын аршу арқылы зиянды заттардың белгілі бір бөлігін азайтуға болады. Мысалы, қияр, сәбіз және картоптың қабығында нитраттар көбірек жиналуы мүмкін.
Дұрыс сақтау мен өңдеу тәсілдері де үлкен рөл атқарады. Көкөністерді қайнату барысында нитраттардың белгілі бір бөлігі суға өтеді. Сондықтан қайнатылған көкөністің суын тағамға пайдаланбаған жөн. Сонымен қатар әртүрлі тағамдарды теңгерімді тұтыну ағзаға түсетін зиянды заттардың мөлшерін азайтуға көмектеседі.
Балалардың тамақтануына ерекше көңіл бөлу қажет. Өйткені олардың ағзасы химиялық заттардың әсеріне сезімтал келеді. Сол себепті балаларға берілетін көкөністер мен жемістердің сапасы мұқият қадағалануы тиіс. Табиғи және экологиялық таза өнімдерді таңдау – бала денсаулығын сақтаудың маңызды шарты.
Денсаулық – әр адамның баға жетпес байлығы. Сондықтан тұтынатын тағамның сапасына мән беру, көкөністер мен жемістерді дұрыс өңдеу және қауіпсіз өнімдерді таңдау арқылы нитраттар мен пестицидтердің зиянды әсерінен қорғануға болады. Салауатты өмір салтын ұстанып, дұрыс тамақтану мәдениетін қалыптастыру – ұзақ әрі сапалы өмір сүрудің кепілі.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау департаменті басшысының орынбасары А.Искаков
