Қазіргі таңда жылдам өмір ырғағына байланысты фаст-фуд өнімдерін тұтыну кеңінен таралған. Гамбургер, чизбургер, картоп фри, хот-дог, пицца, донер және түрлі қуырылған тағамдар көпшілік үшін күнделікті ас мәзірінің бір бөлігіне айналған. Мұндай тағамдардың тез дайындалуы, қолжетімділігі және дәмдік ерекшеліктері адамдарды жиі қызықтырады. Алайда фаст-фудты шамадан тыс тұтыну адам денсаулығына кері әсер етіп, бірқатар созылмалы аурулардың даму қаупін арттыруы мүмкін.
Фаст-фуд – жылдам дайындалатын және көбіне дайын күйінде ұсынылатын тағамдар тобы. Олардың құрамында калория, тұз, қант және қаныққан май мөлшері жоғары болуы мүмкін. Сонымен қатар көптеген фаст-фуд өнімдерінде ағзаға қажетті дәрумендер, минералдар мен тағамдық талшықтар жеткіліксіз кездеседі. Мұндай тағамдарды үнемі тұтыну теңгерімді тамақтану қағидаларын сақтауға кедергі келтіреді.
Фаст-фудтың негізгі зияндарының бірі – артық салмақ пен семіздік қаупін арттыруы. Калориясы жоғары тағамдарды жиі жеу және дене белсенділігінің жеткіліксіздігі ағзада артық энергияның жиналуына әкеледі. Артық салмақ өз кезегінде жүрек-қан тамырлары ауруларының, екінші типті қант диабетінің және басқа да созылмалы аурулардың даму қаупін жоғарылатады. Әсіресе балалар мен жасөспірімдер арасында фаст-фудты жиі тұтыну дұрыс тамақтану дағдыларының қалыптасуына кері әсер етуі мүмкін.
Фаст-фуд өнімдерінің құрамындағы тұздың көп болуы да денсаулыққа қауіп төндіреді. Натрийді шамадан тыс тұтыну артериялық қан қысымының жоғарылауына ықпал етіп, жүрек пен қан тамырларына түсетін жүктемені арттырады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы ересектерге тәулігіне 2000 миллиграмнан аз натрий тұтынуды ұсынады. Бұл шамамен 5 грамм тұзға тең. Алайда фаст-фудтың бір ғана порциясы тәуліктік ұсынылатын мөлшердің едәуір бөлігін қамтуы мүмкін.
Май мөлшері жоғары тағамдарды жиі тұтыну да ағзаға кері әсер етуі ықтимал. Әсіресе қаныққан майларды шамадан тыс пайдалану қандағы зиянды холестерин деңгейінің жоғарылауына ықпал етеді. Ал өнеркәсіптік трансмайлар жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін арттырады. Сондықтан тағамның құрамына назар аударып, трансмайлары бар өнімдерді мүмкіндігінше шектеу маңызды.
Қант мөлшері жоғары газдалған сусындар мен тәтті сусындар фаст-фудпен бірге жиі тұтынылады. Мұндай сусындар ағзаға қосымша калория береді, бірақ тоқтық сезімін ұзақ сақтамауы мүмкін. Оларды тұрақты түрде көп мөлшерде ішу артық салмақтың қалыптасуына, тісжегінің дамуына және екінші типті қант диабетінің қаупінің артуына ықпал етеді. Сондықтан шөлді қандыру үшін қант қосылған сусындардың орнына таза су ішкен дұрыс.
Фаст-фудты жиі тұтынудың тағы бір мәселесі – тағамдық талшықтардың жеткіліксіздігі. Көкөністер, жемістер, бұршақ тұқымдастар және тұтас дәнді өнімдер ішектің қалыпты жұмысын қамтамасыз етуге көмектеседі. Егер адамның күнделікті рационында мұндай өнімдер аз болса, іш қату сияқты ас қорыту мәселелері туындауы мүмкін. Сонымен қатар әртүрлі пайдалы тағамдардың жеткіліксіздігі ағзаның қажетті дәрумендер мен минералдарды алуына кедергі келтіреді.
Балалар мен жасөспірімдердің тамақтануына ерекше көңіл бөлу қажет. Өсу мен даму кезеңінде ағзаға ақуыз, дәрумендер, минералдар және басқа да қоректік заттар жеткілікті мөлшерде қажет. Фаст-фудты пайдалы тағамдардың орнына жиі пайдалану теңгерімді тамақтануға кедергі келтіреді. Сондықтан ата-аналар балалардың күнделікті ас мәзіріне көкөністерді, жемістерді, сүт өнімдерін, жұмыртқаны, балықты және басқа да құнарлы тағамдарды қосуға мән бергені жөн.
Дегенмен фаст-фудты бір рет немесе сирек тұтыну міндетті түрде ауруға әкеледі деп айту дұрыс емес. Денсаулыққа әсері адамның жалпы тамақтану үлгісіне, тағамның мөлшеріне, дене белсенділігіне және басқа да факторларға байланысты. Негізгі мәселе – мұндай өнімдерді күнделікті әрі шамадан тыс тұтыну және олардың пайдалы тағамдардың орнын басуы.
Дұрыс тамақтану үшін күнделікті рационда көкөністер мен жемістердің, тұтас дәнді өнімдердің, бұршақ тұқымдастардың және ақуызға бай тағамдардың жеткілікті болуына назар аудару қажет. Тұзды, қантты және қаныққан майларды шектеп, су ішуді әдетке айналдырған жөн. Тамақтану кезінде тағамның құрамы мен порция мөлшерін ескеру де маңызды. Ал фаст-фуд таңдаған жағдайда көкөністері мол, тұзы мен тұздықтары аз нұсқаларды таңдап, қант қосылған сусындардың орнына су ішкен дұрыс.
Қорыта айтқанда, фаст-фудтың қолайлылығы мен дәмі оны жиі тұтынуға себеп болуы мүмкін, алайда денсаулықты сақтау үшін тамақтану әдеттеріне жауапкершілікпен қарау қажет. Теңгерімді ас мәзірі, жеткілікті дене белсенділігі және дұрыс қалыптасқан тамақтану дағдылары көптеген созылмалы аурулардың алдын алуға көмектеседі. Денсаулықты сақтау күнделікті таңдалатын тағамнан басталады. Сондықтан пайдалы әрі құнарлы өнімдерді таңдауды әдетке айналдырып, фаст-фудты тұтынуды шектеген жөн.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары А.Искаков
