Қызылша (корь) — вирустық шығу тегі бар, ауа-тамшы жолымен өте тез таралатын, жұқпалылығы жоғары (контагиоздығы дээрлік 100%) қауіпті инфекциялық ауру. Вирус ауырған адам түшкіргенде, жөтелгенде немесе сөйлескенде ауаға бөлінеді де, сыртқы ортада және бөлме ішінде белгілі бір уақытқа дейін сақталады. Бұл ауруға ұжымдық немесе жеке иммунитеті жоқ, оның ішінде екпе алмаған жас балалар, сондай-ақ бұрын ауырмаған немесе вакцинацияланбаған ересектер тез шалдығады.

Аурудың даму кезеңдері мен негізгі белгілері

Қызылшаның инкубациялық (жасырын) кезеңі орташа есеппен 7 күннен 14 күнге дейін (кейде 21 күнге дейін) созылады. Осы уақыт ішінде вирус ағзада көбейіп, өзін білдірмейді. Ауру клиникалық тұрғыдан бірнеше кезеңмен өтеді:

1. Катарральды (бастапқы) кезең: Ауру кенеттен дене температурасының 38–40 °C-қа дейін көтерілуінен басталады. Бала немесе ересек адамда жалпы әлсіздік, бас ауруы, тәбеттің жоғалуы, мазасыздық байқалады. Негізгі симптоматикаға:
   • Құрғақ, қинап жөтелу, дауыстың қарлығуы;
   • Мурынның бітелуі және мол сулы бөліністердің ағуы;
   • Көздің қызаруы, жарықтан қорқу (светобоязнь), жас ағуы (конъюнктивит);
   • Ауыз қуысының шырышты қабығында (ұрттың ішкі бетінде) майда, ақшыл дақтардың (Бельский-Филатов-Коплик дақтары) пайда болуы.
2. Бөрту кезеңі: Аурудың 4–5 күні денеде өзіндік ерекшелігі бар, кезең-кезеңмен таралатын кезеңдік бөртулер пайда болады:
   • 1-күні: Бөртулер алдымен бетте, құлақтың артында, мойында пайда болады;
   • 2-күні: Бөрту денеге (кеуде, арқа, іш) және қолға таралады;
   • 3-күні: Бөрту аяққа жетеді. Дақтар бір-бірімен қосылып, қызыл түсті ірі дақтар түзеді.
3. Пигментация (айығу) кезеңі: Бөртулер пайда болған ретімен кете бастайды. Олардың орнында уақытша қоңырқай пигментті дақтар мен терінің аздап қабыршақтануы қалады, дене температурасы қалпына келеді.

Қызылшаның қауіпті асқынулары

Қызылшаның қауіптілігі — оның тек ауыр өтуінде емес, организмнің иммундық жүйесін уақытша нөлге дейін төмендетіп, ауыр асқынуларға әкелетіндігінде. Негізгі асқынуларға:

• Пневмония (өпкенің қабынуы): Қызылшадан кейінгі өлім-жітімнің басты себептерінің бірі;
• Энцефалит және менингоэнцефалит: Мидың және ми қабықшаларының қабынуы, бұл сал болуға немесе мүгедектікке әкелуі мүмкін;
• Отит (ортаңғы құлақтың қабынуы): Есту қабілетінің төмендеуіне немесе жоғалуыне себеп болады;
• Ларинготрахеобронхит (круп): Тыныс алу жолдарының ісінуі салдарынан баланың тұншығуы.

Қызылшаның алдын алу мен сақтану жолдары

Қызылшадан қорғанудың және оның эпидемиялық таралуын тоқтатудың жалғыз, сенімді әрі ғылыми дәлелденген жолы — вакцинация.

1. Жоспарлы вакцинация (ККП екпесі): Ұлттық егу күнтізбесіне сәйкес, балаларға Қызылша, Қызамық және Паротитке (ККП) қарсы кешенді вакцина екі рет жасалады:
   • 1-ші екпе: Бала 1 жасқа (12–15 ай) толғанда;
   • 2-ші екпе (ревакцинация): Бала 6 жасқа толғанда (мектепке барар алдында). Бұл екі марpoints екпе организмде тұрақты, өмірлік дерлік иммунитет қалыптастырады.
2. Байланыста болғандарға эпидемияға қарсы шаралар: Егер ұжымда немесе отбасында қызылшамен ауырған адам анықталса, онымен қарым-қатынаста болған, бұрын ауырмаған және екпе алмаған адамдарға алғашқы 72 сағат ішінде шұғыл вакцинация жүргізіледі.
3. Ауру белгілері байқалғандағы іс-әрекет:
   • Аурудың алғашқы белгілері (дене қызуы, жөтел, бөрту) байқалса, ешқайда шықпай, емханаға немесе 103 қызметіне хабарласып, үйге дәрігер шақыру керек (емханаға өздігінен бару өзгелерге вирус жұқтыру қаупін тудырады);
   • Ауырған баланы немесе ересекті оқшаулап, жеке ыдыс-аяқ, сүлгі бөлу қажет;
   • Ауру ошағы орналасқан бөлмені жиі желдетіп, ылғалды тазалау жүргізілуі тиіс.

Өзіңіздің және балаларыңыздың денсаулығын қорғау үшін вакцинацияны уақытылы алу — қызылша сияқты қауіпті дерттің алдын алудың басты кепілі.

Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшы орынбасары А.Еркінбекова