Халықты сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету – қоғамдық денсаулықты сақтаудың маңызды шарттарының бірі. Ауыз су адамның күнделікті тұрмысында ерекше орын алады және оның сапасы халықтың санитариялық-эпидемиологиялық әл-ауқатына тікелей әсер етеді. Сондықтан шаруашылық-ауыз су қажеттілігі үшін пайдаланылатын беттік және жерасты су көздерін қорғау, сондай-ақ сумен жабдықтау жүйелерінің қауіпсіз жұмысын қамтамасыз ету мақсатында санитариялық қорғау аймақтары мен санитариялық қорғаныш жолақтары белгіленеді.
Сумен жабдықтау көздерінің санитариялық қорғау аймақтары су көздерін биологиялық, химиялық және физикалық ластанудан қорғауға арналған арнайы аумақтар болып табылады. Бұл аймақтар су сапасының нашарлауына жол бермеуге, халық арасында су арқылы таралатын жұқпалы аурулардың алдын алуға және сумен жабдықтау жүйелерінің тұрақты жұмысын қамтамасыз етуге бағытталған.
Беттік су көздеріне өзендер, көлдер, су қоймалары және басқа да ашық су айдындары жатады. Мұндай су көздері сыртқы орта әсеріне көбірек ұшырайтындықтан, олардың санитариялық қорғалуы ерекше бақылауды қажет етеді. Ал жерасты сулары табиғи сүзгілеу қабаттары арқылы қорғалғанымен, олардың да ластану қаупі толық жойылмайды. Сондықтан екі жағдайда да санитариялық қорғау талаптарын сақтау міндетті болып табылады.
Санитариялық қорғау аймақтары әдетте бірнеше белдеуден тұрады. Бірінші белдеу қатаң режимдегі аймақ болып саналады. Бұл аумақта су алу құрылыстары, су жинау нысандары және сумен жабдықтау жүйесінің негізгі элементтері орналасады. Мұнда бөгде адамдардың кіруіне, құрылыс жұмыстарын жүргізуге, мал жаюға, қоқыс жинауға және қоршаған ортаға кері әсер етуі мүмкін кез келген әрекетке тыйым салынады.
Екінші және үшінші белдеулер су көздерін ықтимал ластану көздерінен қорғауға бағытталған. Бұл аумақтарда өндірістік және тұрмыстық қалдықтарды орналастыруға, химиялық заттарды сақтауға, қоршаған ортаға зиян келтіретін қызмет түрлерін жүзеге асыруға шектеулер қойылады. Сонымен қатар жерді пайдалану тәртібі мен шаруашылық қызметтің жекелеген түрлеріне арнайы талаптар белгіленеді.
Су құбыры құрылыстарының санитариялық қорғаныш жолақтары да ерекше маңызға ие. Бұл жолақтар су құбырларының, сорғы станцияларының, тазарту құрылыстарының және басқа да инженерлік нысандардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін белгіленеді. Санитариялық қорғаныш жолақтарында құрылыс жүргізу, ағаш отырғызу, инженерлік желілер тарту немесе құбырлардың қалыпты жұмысына кедергі келтіретін әрекеттерді жүзеге асыру арнайы талаптарға сәйкес жүргізіледі.
Сумен жабдықтау жүйелерінің санитариялық қауіпсіздігі халық денсаулығын қорғаумен тікелей байланысты. Егер су көздері жеткілікті деңгейде қорғалмаса, ауыз суға түрлі микроорганизмдер, химиялық заттар немесе басқа да зиянды қоспалар түсуі мүмкін. Мұндай жағдайлар жұқпалы аурулардың таралуына, улану жағдайларының көбеюіне және қоршаған ортаның ластануына себеп болады.
Санитариялық-эпидемиологиялық талаптардың сақталуын уәкілетті мемлекеттік органдар тұрақты бақылауда ұстайды. Су сапасына зертханалық бақылау жүргізіліп, санитариялық қорғау аймақтарының жағдайы тексеріледі. Бұл жұмыстар халықты қауіпсіз әрі сапалы ауыз сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Қорыта айтқанда, шаруашылық-ауыз су қажеттілігі үшін пайдаланылатын беттік және жерасты су көздерінің санитариялық қорғау аймақтары мен су құбыры құрылыстарының санитариялық қорғаныш жолақтары халық денсаулығын қорғаудың маңызды элементтері болып табылады. Су көздерін ластанудан сақтау, санитариялық талаптарды қатаң орындау және табиғи ресурстарға жауапкершілікпен қарау арқылы ғана сапалы ауыз судың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге болады. Таза су – денсаулықтың негізі, ал оны қорғау – әрбір азамат пен қоғамның ортақ міндеті.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов
