Балалардың денсаулығын сақтау және білім беру ұйымдарында қауіпсіз орта қалыптастыру – санитариялық-эпидемиологиялық саланың маңызды міндеттерінің бірі. Әсіресе мектептерде жіті ішек инфекциялары мен тағамдық токсикоинфекциялардың алдын алу ерекше назар аударуды қажет етеді. Себебі балалардың бір ортада білім алуы, ортақ асхананы пайдалануы және жеке гигиена талаптарын сақтамауы жұқпалы аурулардың таралу қаупін арттыруы мүмкін.
Жіті ішек инфекциялары – асқазан-ішек жолдарын зақымдайтын, бактериялар, вирустар және басқа да ауру қоздырғыштары тудыратын жұқпалы аурулар тобы. Олар көбінесе ластанған су мен тағам өнімдері, сондай-ақ лас қол арқылы таралады. Аурудың негізгі белгілеріне іштің ауыруы, жүрек айну, құсу, іш өту және дене қызуының көтерілуі жатады. Кейбір жағдайларда, әсіресе балаларда, жиі құсу мен іш өту салдарынан ағза сусызданып, денсаулыққа елеулі қауіп төнуі мүмкін.
Тағамдық токсикоинфекциялар – құрамында белгілі бір микроорганизмдер немесе олардың токсиндері бар тағамдарды тұтынудан туындайтын жедел аурулар. Мұндай жағдайлар тағамды дайындау, сақтау, тасымалдау және тарату кезінде санитариялық талаптар бұзылғанда пайда болуы мүмкін. Азық-түлік өнімдерін жеткіліксіз термиялық өңдеу, дайын тағамды дұрыс температурада сақтамау, шикі және дайын өнімдердің жанасуы, сондай-ақ асхана қызметкерлерінің жеке гигиена талаптарын сақтамауы тағамнан улану қаупін арттырады.
Мектептерде осы аурулардың алдын алу үшін ең алдымен ас блогының санитариялық жағдайын тұрақты бақылау қажет. Асхана үй-жайларының тазалығы, ас үй жабдықтарының жарамдылығы, ыдыстардың дұрыс жуылып-залалсыздандырылуы және тағам дайындау орындарының санитариялық талаптарға сәйкестігі қамтамасыз етілуі тиіс. Азық-түлік өнімдері белгіленген температуралық режимдерге сәйкес сақталып, жарамдылық мерзімі мен өнімдердің сапасы қатаң бақылауда болуы керек. Тағам дайындау кезінде шикі және дайын өнімдерге арналған құрал-жабдықтарды бөлек пайдалану маңызды.
Мектеп асханасына жеткізілетін өнімдердің сапасы мен қауіпсіздігіне де ерекше көңіл бөлінуі қажет. Өнімдер сенімді жеткізушілерден алынуы, олардың қауіпсіздігін растайтын құжаттары болуы және тасымалдау кезінде белгіленген талаптар сақталуы тиіс. Жарамдылық мерзімі өткен, қаптамасы бүлінген немесе сапасына күмән туғызатын азық-түлік өнімдерін пайдалануға жол берілмеуі керек. Дайын тағамдарды ұзақ уақыт бөлме температурасында қалдырмай, олардың қауіпсіз сақталуын қамтамасыз ету қажет.
Асхана қызметкерлерінің жеке гигиенаны сақтауы – аурулардың алдын алудың негізгі шарттарының бірі. Қызметкерлер қолдарын сабынмен мұқият жуып, таза арнайы киім киіп, тағаммен жұмыс істеу кезінде санитариялық талаптарды орындауы керек. Денсаулығында инфекциялық ауру белгілері байқалған қызметкерлер медициналық бағалаудан өтіп, тағам дайындау жұмыстарына жіберілуі қолданыстағы талаптарға сәйкес шешілуі тиіс. Сонымен қатар қызметкерлерге тағам қауіпсіздігі және инфекциялардың алдын алу бойынша тұрақты түсіндіру жұмыстары жүргізілгені жөн.
Оқушылар арасында жеке бас гигиенасын сақтау да аса маңызды. Балаларға тамақ ішер алдында, дәретханадан кейін және көшеден келген соң қолды сабынмен дұрыс жуу қажеттігін түсіндіру керек. Жемістер мен көкөністерді тұтынар алдында мұқият жуу, тек қауіпсіз ауызсу ішу және тағам өнімдерін белгісіз жерлерден сатып алмау жөнінде түсіндіру жұмыстары жүргізілуі қажет. Мектептерде қол жууға арналған орындар жеткілікті болып, олар сабынмен және қолды қауіпсіз кептіруге арналған құралдармен қамтамасыз етілуі тиіс.
Ауызсу қауіпсіздігі де жіті ішек инфекцияларының алдын алуда маңызды рөл атқарады. Мектепке жеткізілетін немесе пайдаланылатын судың сапасы санитариялық талаптарға сай болуы қажет. Су құбырлары, су тарату құрылғылары және су сақтайтын ыдыстар тиісті жағдайда ұсталуы керек. Судың қауіпсіздігіне күмән туындаған жағдайда мәселе анықталғанға дейін қауіпсіз балама ауызсу ұйымдастырып, тиісті мамандарға хабарлау қажет.
Мектеп ас мәзірі балалардың жас ерекшеліктеріне сай құрастырылып, қауіпсіз әрі сапалы тағамдармен қамтамасыз етілуі тиіс. Тағамды дайындау мен тарату кезінде технологиялық талаптардың сақталуы, дайын тағамның жеткілікті термиялық өңделуі және оны сақтау мерзімдерінің бұзылмауы маңызды. Әсіресе тез бұзылатын өнімдерге, сүт және сүт өнімдеріне, ет пен балық тағамдарына ерекше назар аудару қажет.
Егер мектепте бірнеше оқушының бір мезгілде ішінің ауыруы, құсуы, іш өтуі немесе дене қызуының көтерілуі сияқты белгілері байқалса, бұл жағдайға бейжай қарауға болмайды. Зардап шеккен балаларға медициналық көмек ұйымдастырылып, ата-аналары хабардар етілуі тиіс. Аурудың таралуына күдік туған кезде мектеп әкімшілігі медициналық ұйымға және тиісті санитариялық-эпидемиологиялық бақылау органдарына жедел хабарлауы қажет. Қажет болған жағдайда аурудың ықтимал көзі мен таралу жолдарын анықтау үшін тексеру жүргізіліп, уәкілетті мамандардың нұсқаулары орындалады. Ауру белгілері бар балаларды мектепке жібермей, медициналық тексеруден өткізу де инфекцияның таралуын шектеуге көмектеседі.
Жіті ішек инфекциялары мен тағамдық токсикоинфекциялардың алдын алуда мектеп әкімшілігі, медицина қызметкерлері, асхана қызметкерлері, ата-аналар және оқушылар бірлесіп әрекет етуі қажет. Санитариялық-ағарту жұмыстары жүйелі жүргізіліп, тағам қауіпсіздігіне қойылатын талаптардың орындалуы тұрақты бақылануы тиіс. Әрбір қызметкер мен оқушының қарапайым гигиеналық ережелерді сақтауы ұжымдық денсаулықты қорғауға ықпал етеді.
Қорыта айтқанда, мектептерде жіті ішек инфекциялары мен тағамдық токсикоинфекциялардың алдын алу – балалардың қауіпсіздігі мен денсаулығын қамтамасыз етудің маңызды бөлігі. Таза ауызсумен қамтамасыз ету, сапалы тағам пайдалану, асхананың санитариялық жағдайын бақылау, қол гигиенасын сақтау және ауру белгілері пайда болғанда уақытылы медициналық көмекке жүгіну арқылы инфекциялардың таралу қаупін едәуір төмендетуге болады. Алдын алу шараларын жүйелі ұйымдастыру – оқушылардың денсаулығын қорғаудың және мектепте қауіпсіз білім беру ортасын қалыптастырудың басты кепілі.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшы орынбасары А.Еркінбекова
