Баланың мектепке дайындығы оқу құралдарын жинап, сөмкесін әзірлеумен ғана шектелмейді. Оқу жылының басында ата-аналарды толғандыратын маңызды мәселелердің бірі – балаға ыңғайлы, сапалы әрі қауіпсіз мектеп формасын таңдау. Мектеп формасы оқушының күнделікті киімі болғандықтан, оны таңдағанда сыртқы көрінісіне ғана емес, матасының сапасына, өлшеміне, тігісіне, аяқ киімнің қолайлылығына және баланың денсаулығына әсер ететін басқа да ерекшеліктеріне назар аудару қажет.
Ең алдымен, мектеп формасының өлшемі баланың денесіне сәйкес болуы керек. Тым тар киім баланың еркін қозғалуына кедергі келтіріп, денені қысып, ұзақ уақыт отырған кезде жайсыздық тудыруы мүмкін. Ал шамадан тыс кең киім де балаға қолайсыздық әкеліп, қозғалысына кедергі келтіреді. Сондықтан киім таңдағанда баланың бойын, дене бітімін және киімді бірнеше сағат бойы киіп жүретінін ескеру қажет. Бала киіммен еркін отырып, тұрып, жүріп және қолын қимылдата алуы тиіс.
Мектеп формасын таңдауда матаның сапасына ерекше көңіл бөлген жөн. Баланың терісі нәзік болғандықтан, денеге тікелей тиетін киімнің құрамында табиғи талшықтардың болғаны дұрыс. Мақта, жүн және басқа да табиғи материалдар терінің тыныс алуына мүмкіндік береді және баланың өзін жайлы сезінуіне ықпал етеді. Синтетикалық талшықтардың белгілі бір мөлшері киімнің беріктігі мен күтімін жеңілдетуі мүмкін, алайда құрамы тым жоғары синтетикалық маталар тершеңдік пен жайсыздық тудыруы ықтимал. Сондықтан киімнің ішкі жапсырмасындағы матаның құрамын мұқият оқып шыққан дұрыс.
Мектеп формасын сатып алмас бұрын оның тігістерін, түймелерін, сыдырмаларын және басқа да бөлшектерін тексеру қажет. Тігістері қатты немесе дөрекі жасалған киім баланың терісін қажап, тітіркендіруі мүмкін. Киімнің ішкі жағында теріні зақымдайтын өткір немесе қатты элементтердің болмағаны жөн. Түймелер мен басқа да ұсақ бөлшектердің мықтап бекітілгеніне көз жеткізу қажет, әсіресе бастауыш сынып оқушыларының киімін таңдағанда бұл талапқа ерекше мән берген дұрыс.
Мектеп формасының түсін таңдағанда да практикалық және гигиеналық талаптарды ескерген жөн. Қара, қою көк, сұр немесе басқа да бейтарап түстер мектеп жағдайында кеңінен қолданылады және күнделікті киюге ыңғайлы. Дегенмен өте қою түсті киім күн сәулесін көбірек сіңіріп, жылы мезгілде баланың ыстықтауына әсер етуі мүмкін. Сондықтан маусымға қарай киімнің матасы мен қалыңдығын дұрыс таңдау маңызды.
Баланың мектепте өзін еркін сезінуі үшін форма бірнеше қабаттан тұратын және ауа райына қарай өзгертуге болатын болғаны жақсы. Жылы маусымда жеңіл әрі ауа өткізетін матадан тігілген киімдерге басымдық берген жөн. Суық мезгілде баланы тым қалың бір ғана киіммен шектемей, бірнеше жеңіл қабаттан киіндіру ыңғайлы болуы мүмкін. Бұл жағдайда бөлме температурасына қарай киімді шешіп немесе қосып киюге мүмкіндік болады.
Мектеп формасын таңдағанда аяқ киімге де ерекше назар аудару қажет. Бала мектепте аяқ киімді бірнеше сағат бойы киіп жүреді, сондықтан оның өлшемі дұрыс әрі аяғына ыңғайлы болуы керек. Тым тар аяқ киім саусақтарды қысып, аяқтың шаршауына және жайсыздыққа әкелуі мүмкін. Аяқ киімнің табаны иілгіш, тұрақты және сырғанамайтын болғаны дұрыс. Өкшесі тым биік немесе аяққа дұрыс бекімейтін аяқ киімнен бас тартқан жөн. Баланың күнделікті мектепке киетін аяқ киімі аяқтың табиғи қозғалысына кедергі келтірмеуі керек.
Мектеп формасын таңдағанда оның тазалыққа қаншалықты ыңғайлы екенін де ескеру қажет. Бала киімді күн сайын киетіндіктен, оны жуу және тазалау оңай болғаны жөн. Киімнің жапсырмасындағы жуу, кептіру және үтіктеу жөніндегі нұсқаулықтарды сақтау оның сыртқы түрін ұзақ уақыт сақтауға көмектеседі. Мектеп формасын уақытылы жуып, таза әрі құрғақ күйде пайдалану баланың жеке гигиенасы үшін маңызды.
Ата-аналар мектеп формасын сатып алғанда баланың пікірін де ескергені дұрыс. Киім баланың өзіне ұнаса, оны мектепте киюге деген жағымды көзқарасы қалыптасады. Сонымен қатар бала таңдауға қатысу арқылы өз заттарына жауапкершілікпен қарауды үйренеді. Дегенмен соңғы шешім қабылдағанда ата-ана киімнің сәніне ғана емес, оның сапасы мен қауіпсіздігіне басымдық бергені жөн.
Мектеп формасын бір ғана жиынтықпен шектемей, бірнеше ауыстырып киетін киім алған тиімді. Бұл әсіресе мектепке күн сайын баратын бала үшін маңызды. Бірнеше жейде немесе блузка, шалбар немесе белдемше, маусымға сәйкес сыртқы киім және ауыстыратын аяқ киім баланың әрдайым таза әрі ұқыпты жүруіне мүмкіндік береді. Мектепке арналған киімдерді күнделікті үй киімдерінен бөлек ұстаған дұрыс.
Киімнің қауіпсіздігіне де мән беру керек. Балаға мектепке арналған киім таңдағанда ұзын баулар, тым ұзын сәндік ленталар, ілініп қалуы мүмкін бөлшектер және қозғалысқа кедергі келтіретін элементтер болмағаны жөн. Мұндай ұсақ ерекшеліктер әсіресе бастауыш сынып оқушылары үшін маңызды. Киімнің балаға қауіпсіз болуы оның күнделікті қозғалысы мен мектептегі белсенділігі кезінде жарақат алу қаупін азайтады.
Мектеп формасын таңдауда баланың денсаулығын бірінші орынға қойған жөн. Киім баланың сабақ кезінде еркін қозғалуына, дұрыс отыруына және өзін жайлы сезінуіне мүмкіндік беруі керек. Тар жағасы, қысып тұратын белдігі, қатты тігістері немесе ауа өткізбейтін матасы бар киім баланы күні бойы мазалауы мүмкін. Сондықтан киімді сатып алар алдында баланың оны киіп көріп, бірнеше қимыл жасап көруіне мүмкіндік берген дұрыс.
Қорытындылай келе, мектеп формасын дұрыс таңдау – баланың жайлылығы мен денсаулығына тікелей әсер ететін маңызды мәселе. Киімнің өлшемі, матасының құрамы, тігістерінің сапасы, маусымға сәйкестігі, аяқ киімнің қолайлылығы және тазалыққа ыңғайлылығы міндетті түрде ескерілуі керек. Сапалы әрі балаға ыңғайлы мектеп формасы оқушының оқу барысында өзін еркін сезінуіне, сабаққа назарын аударуына және белсенді болуына мүмкіндік береді. Сондықтан мектеп формасын таңдағанда тек оның сәнді әрі әдемі болуына емес, ең алдымен баланың денсаулығы мен қауіпсіздігіне көңіл бөлейік. Дұрыс таңдалған мектеп формасы – баланың мектептегі жайлы оқу ортасының маңызды бөлігі.
Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары А.Искаков
