Көкжөтел – тыныс алу жолдарын зақымдайтын, ауа-тамшы жолы арқылы таралатын аса жұқпалы бактериялық ауру. Оның қоздырғышы – Bordetella pertussis бактериясы. Ауру ұзаққа созылатын, ұстама тәрізді қатты жөтелмен сипатталады. Көкжөтел кез келген жастағы адамда кездесуі мүмкін, алайда әсіресе нәрестелер мен бір жасқа дейінгі балалар үшін өте қауіпті. Ауру ауыр асқынуларға, тіпті өлімге әкелуі мүмкін. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, көкжөтелдің алдын алудың ең тиімді жолы – вакцинация.

Көкжөтел науқас адам жөтелгенде, түшкіргенде немесе жақын қарым-қатынас кезінде бөлінетін тыныс алу бөлшектері арқылы таралады. Инфекция жұқтырған адам аурудың бастапқы кезеңінде қарапайым суық тиюге ұқсас белгілерді сезінуі мүмкін. Сондықтан көкжөтелді алғашқы күндері басқа тыныс алу жолдарының инфекцияларынан ажырату қиынға соғады. Аурудың белгілері көбіне жұқтырғаннан кейін 7–10 күн ішінде пайда болады, бірақ кейде одан да кеш байқалуы мүмкін.

Аурудың алғашқы кезеңінде мұрыннан су ағу, түшкіру, дене қызуының аздап көтерілуі және жеңіл жөтел байқалады. Бір-екі аптадан кейін жөтел күшейіп, ұстама түрінде қайталануы мүмкін. Науқас бірінен соң бірі қатты жөтеліп, тыныс алу кезінде қиналады. Кейбір адамдарда жөтелден кейін терең тыныс алғанда ысқырық тәрізді ерекше дыбыс естіледі. Жөтел ұстамасы құсумен, қатты шаршаумен және әлсіздікпен қатар жүруі мүмкін. Жөтел бірнеше аптаға, кейде одан да ұзақ уақытқа созылады.

Нәрестелердегі көкжөтелдің белгілері өзгеше болуы ықтимал. Кейбір сәбилерде қатты жөтел байқалмай-ақ, тыныс алудың уақытша тоқтауы, еріннің немесе терінің көгеруі, емуінің қиындауы және айқын әлсіздік пайда болуы мүмкін. Мұндай жағдайлар өмірге қауіп төндіреді. Егер нәрестенің тынысы тоқтап қалса, ерні көгерсе немесе тыныс алуы қиындаса, дереу жедел медициналық көмекке жүгіну қажет.

Көкжөтелдің қауіптілігі оның асқынуларымен де байланысты. Ауру пневмонияға, тыныс алудың бұзылуына, сусыздануға және сирек жағдайда жүйке жүйесінің ауыр зақымдануына әкелуі мүмкін. Әсіресе екпе алмаған немесе вакцинация курсын толық аяқтамаған балаларда ауру ауыр өтуі ықтимал. Жасөспірімдер мен ересектерде көкжөтел жеңіл түрде өтуі мүмкін, алайда олар инфекцияны өздері байқамай, нәрестелерге жұқтыруы мүмкін.

Көкжөтелдің алдын алуда профилактикалық вакцинацияның маңызы зор. Қазақстанда көкжөтелге қарсы вакцина Ұлттық профилактикалық екпелер күнтізбесіне сәйкес балаларға жүргізіледі. Қолданыстағы күнтізбе бойынша алғашқы екпелер баланың 2, 3 және 4 айлығында салынып, 18 айында және 6 жасында қайта егу қарастырылған. Вакцинация мерзімдері мен баланың жеке егу жоспарын медициналық ұйымнан нақтылаған жөн. Қазақстанның ұлттық егу күнтізбесі.

Вакцинация көкжөтелді жұқтыру қаупін және аурудың ауыр өту ықтималдығын төмендетеді. Дегенмен екпе алған адам да инфекция жұқтыруы мүмкін, сондықтан ауру белгілері пайда болған жағдайда медициналық көмекке жүгіну маңызды. Балалардың екпелерін уақытында алуын қадағалап, өткізіп алған вакцинация болса, емханаға хабарласып, жеке толықтыру кестесін анықтау қажет.

Көкжөтелге күдік туған жағдайда өздігінен емделмей, дәрігерге қаралған дұрыс. Диагнозды медициналық маман клиникалық белгілер мен зертханалық тексерулердің нәтижелері негізінде анықтайды. Емдеу үшін дәрігер антибиотиктер тағайындауы мүмкін. Олар әсіресе аурудың ерте кезеңінде басталғанда инфекцияның таралуын азайтуға көмектеседі. Антибиотиктерді тек дәрігердің тағайындауы бойынша қабылдау керек. Жөтелді басатын дәрілерді, әсіресе кішкентай балаларға, дәрігердің кеңесінсіз беруге болмайды.

Инфекцияның таралуын шектеу үшін жөтелгенде және түшкіргенде ауыз бен мұрынды бір реттік майлықпен немесе шынтақтың бүгілген жерімен жабу, қолды сабынмен жиі жуу, бөлмені тұрақты желдету және науқаспен жақын қарым-қатынасты шектеу қажет. Көкжөтелге күдік болса, нәрестелермен және басқа да осал топтармен байланысқа түспеген жөн. Науқастың балабақшаға, мектепке немесе жұмысқа қашан оралуы керектігін дәрігердің ұсынымына сәйкес анықтау қажет.

Көкжөтел – алдын алуға болатын, бірақ әсіресе нәрестелер үшін қауіпті жұқпалы ауру. Әрбір ата-ана баласының профилактикалық екпелерін уақытында алуына жауапкершілікпен қарап, ұзаққа созылған немесе ұстама түріндегі жөтелге бейжай қарамауы керек. Халықтың медициналық сауаттылығын арттыру, вакцинацияны сақтау және ауру белгілері байқалғанда дәрігерге уақытылы жүгіну – көкжөтелдің таралуын азайтудың және балалардың денсаулығын қорғаудың маңызды жолдары.

Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментінің басшы орынбасары А.Еркінбекова