XXI ғасыр – ғылым мен технологияның қарқынды дамыған дәуірі. Цифрлық технологиялар адам өмірінің ажырамас бөлігіне айналып, байланыс, білім беру, денсаулық сақтау, мемлекеттік қызмет көрсету, өндіріс және ауыл шаруашылығы салаларында кеңінен қолданылуда. Соған қарамастан, қоғамда ғылыми негізі толық дәлелденбеген түрлі пікірлер мен жалған ақпараттар да қатар таралып келеді. Осындай кең таралған түсініктердің бірі – радиофобия.

Радиофобия – радио толқындардан, электромагниттік сәулеленуден немесе радиациядан негізсіз қорқу. Көп жағдайда адамдар ұялы байланыс антенналары, Wi-Fi құрылғылары, 4G және 5G желілері, электр желілері немесе басқа да байланыс құралдары денсаулыққа айтарлықтай зиян келтіреді деген пікірге сеніп жатады. Мұндай көзқарастардың басым бөлігі ғылыми зерттеулерге емес, әлеуметтік желілерде таралатын тексерілмеген ақпараттарға негізделеді.

Қазіргі таңда цифрлық инфрақұрылым елдің әлеуметтік-экономикалық дамуының маңызды құрамдас бөлігіне айналды. Интернет желісі білім алуға, қашықтан жұмыс істеуге, электрондық мемлекеттік қызметтерді пайдалануға, кәсіпкерлікті дамытуға және азаматтардың өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Сондықтан қоғамда цифрлық технологияларға деген сенімді қалыптастыру ерекше маңызға ие.

Электромагниттік сәулеленудің табиғатын түсіну үшін ең алдымен иондаушы және иондаушы емес сәулеленудің айырмашылығын ажырата білу қажет.

Иондаушы сәулеленуге рентген сәулелері мен гамма-сәулелер жатады. Олар жоғары энергияға ие болғандықтан, белгілі бір жағдайда адам ағзасына зиян келтіруі мүмкін және қатаң санитариялық бақылауда болады.

Ал ұялы байланыс базалық станциялары, Wi-Fi роутерлері, Bluetooth құрылғылары, радио және телехабар тарату жүйелері шығаратын электромагниттік толқындар иондаушы емес сәулеленуге жатады. Олардың энергиясы адам жасушаларының құрылымын өзгертуге немесе ДНҚ-ны зақымдауға жеткіліксіз. Сондықтан халықаралық ғылыми ұйымдар бұл құрылғылардың белгіленген санитариялық нормалар сақталған жағдайда халық денсаулығына қауіпті екенін дәлелдеген жоқ.

Бүгінде әлемнің көптеген ғылыми ұйымдары электромагниттік сәулеленудің адам денсаулығына әсерін ондаған жылдар бойы зерттеп келеді. Мыңдаған ғылыми зерттеулер жүргізіліп, олардың нәтижелері халықаралық деңгейде сарапталуда. Қазіргі ғылыми консенсус бойынша, белгіленген халықаралық қауіпсіздік талаптарына сәйкес жұмыс істейтін байланыс жүйелерінің денсаулыққа зиянды әсері дәлелденген жоқ.

Өкінішке қарай, әлеуметтік желілерде ғылыми дәлелі жоқ бейнероликтер мен жазбалар жиі кездеседі. Кейбір жарияланымдарда 5G технологиясы түрлі аурулардың пайда болуына себеп болады немесе адамның иммунитетіне әсер етеді деген негізсіз пікірлер таратылады. Мұндай ақпараттардың ешқайсысы халықаралық ғылыми қауымдастық тарапынан расталмаған.

Жалған ақпараттың кең таралуына бірнеше фактор әсер етеді. Біріншіден, ғылыми терминдерді көпшілік әрдайым дұрыс түсіне бермейді. Екіншіден, эмоционалды сипаттағы ақпарат әлеуметтік желілерде әлдеқайда тез таралады. Үшіншіден, кейбір блогерлер мен белгісіз ақпарат көздері қаралым санын көбейту мақсатында дәлелсіз мәлімдемелер жасайды.

Радиофобияның қоғамға тигізетін кері әсері де аз емес. Кейбір елді мекендерде тұрғындар ұялы байланыс мұнараларын орнатуға қарсылық білдіреді. Нәтижесінде байланыс сапасы төмендеп, интернеттің жылдамдығы баяулайды. Бұл өз кезегінде қашықтан білім алуға, телемедицина қызметтерін пайдалануға, электрондық мемлекеттік қызметтерге қол жеткізуге және кәсіпкерлікті дамытуға кері әсерін тигізеді.

Әсіресе ауылдық жерлерде сапалы интернеттің болуы ерекше маңызды. Бүгінде фермерлер цифрлық платформалар арқылы ауа райын бақылайды, жерді ғарыштық мониторинг арқылы талдайды, мемлекеттік субсидияларға онлайн өтінім береді. Мұның барлығы тұрақты байланыс желісін қажет етеді.

Түркістан облысында, оның ішінде Мақтаарал ауданында цифрлық инфрақұрылымды дамыту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Елді мекендерді сапалы интернетпен қамту, байланыс желілерін жаңғырту, мемлекеттік қызметтердің цифрлық форматқа көшуі, білім беру және денсаулық сақтау ұйымдарының интернетке қосылуы – өңірдің цифрлық дамуының негізгі басымдықтарының бірі.

Байланыс инфрақұрылымын дамыту барысында барлық базалық станциялар Қазақстан Республикасының санитариялық-эпидемиологиялық талаптарына сәйкес орналастырылады. Әрбір нысан белгіленген техникалық және санитариялық нормаларға сай тексеріліп, уәкілетті мемлекеттік органдардың бақылауынан өтеді.

Азаматтардың цифрлық сауаттылығын арттыру – жалған ақпаратпен күрестегі ең тиімді құралдардың бірі. Әрбір тұрғын кез келген ақпаратты қабылдамас бұрын оның дереккөзіне назар аударып, ғылыми ұйымдардың ресми қорытындыларына сүйенгені жөн. Сенімді ақпарат әрқашан ғылыми дәлелдер мен сараптамаларға негізделеді.

Цифрландыру – заман талабы. Жаңа технологиялардан қорқу емес, оларды дұрыс түсіну маңызды. Ғылым мен инновация адамның өмір сүру сапасын жақсартып, экономиканың тұрақты дамуына ықпал етеді. Сондықтан қоғамда ғылыми көзқарасты қалыптастыру, цифрлық мәдениетті дамыту және жалған ақпаратқа қарсы тұру – баршамыздың ортақ міндетіміз.

Түркістан облысының цифрландыру басқармасы тұрғындарды тек ресми және ғылыми негізделген ақпарат көздеріне сүйенуге, цифрлық технологиялардың мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға және ақпараттық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға шақырады. Ғылымға негізделген шешімдер ғана қоғамның тұрақты дамуы мен цифрлық болашағын қамтамасыз етеді.

Дінмұхамед АЯЗБЕКОВ,
Мақтаарал ауданы әкімі аппаратының
ақпараттандыру және мемлекеттік қызмет көрсету
мониторингі бөлімінің бас инспекторы — аудан
әкімінің баспасөз хатшысы