Заманауи адам өз өмірінің едәуір бөлігін — орташа есеппен үштен бір бөлігін жұмыс орнында (офисте, өндіріс орындарында, мекемелерде) өткізеді. Осыған байланысты жұмыс орнындағы санитариялық-эпидемиологиялық жағдай, атап айтқанда микроклимат көрсеткіштері мен еңбек гигиенасы талаптарының сақталуы қызметкердің денсаулығын, көңіл-күйін, еңбек өнімділігін сақтаудың және кәсіби аурулардың алдын алудың басты шарты болып табылады.

Микроклимат дегеніміз — бөлме ішіндегі адам ағзасына кешенді түрде әсер ететін физикалық факторлардың жиынтығы. Оған ауаның температурасы, салыстырмалы ылғалдылығы, ауа қозғалысының жылдамдығы және қоршаған беттердің жылулық сәулеленуі жатады.

Микроклиматтың негізгі көрсеткіштері және нормативтік талаптар

Еңбек гигиенасы нормаларына сай, жұмыс орнындағы микроклимат жыл мезгіліне (жылы немесе суық кезең) және атқарылатын жұмыстың ауырлық дәрежесіне (жеңіл, орташа, ауыр) байланысты оңтайлы (оптималды) деңгейде сақталуы тиіс:

1. Ауа температурасы:
   • Офистік, ойлау және отырып істейтін жеңіл жұмыстар үшін жылы мезгілде оңтайлы температура 22–25 °C, ал суық мезгілде 20–22 °C аралығында болуы керек.
   • Физикалық ауыр жұмыстар аймағында нормативтік температура 16–18 °C деңгейінде ұсталғаны дұрыс, себебі қарқынды қозғалыс кезінде адам ағзасы артық жылу бөледі.
2. Салыстырмалы ылғалдылық:
   • Жұмыс бөлмелеріндегі ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 40–60% деңгейінде болуы тиіс. Ауаның тым құрғақ болуы (20–30%-дан төмен) тыныс алу жолдарының шырышты қабығын құрғатып, вирустар мен бактериялардың ағзаға оңай енуіне жағдай жасайды. Ал шамадан тыс ылғалдылық (70%-дан жоғары) организмнің терморегуляциясын бұзып, тез шаршауға алып келеді.
3. Ауа қозғалысының жылдамдығы (желдету):
   • Жұмыс аймағындағы ауаның қозғалыс жылдамдығы 0,1–0,3 м/с аралығынан аспауы керек. Шамадан тыс жел (сквозняк) салқын тию, омыртқа, бұлшықет және жүйке қабынуы ауруларына (радикулит, миозит) себеп болады.

Жеке компьютерде жұмыс істеу кезіндегі еңбек гигиенасы

Бүгінгі таңда офис қызметкерлерінің басым бөлігі күні бойы компьютер алдында жұмыс істейді. Бұл ретте арнайы эргономикалық және гигиеналық ережелерді сақтамау омыртқа жүйесінің қисаюына, көздің көру қабілетінің төмендеуіне (компьютерлік көру синдромы) және созылмалы шаршаңқылыққа әкеледі:

• Көзді қорғау және үзіліс: Компьютер мониторы көз деңгейінен 10–15 см төмен және беттен 50–70 см қашықтықта орналасуы тиіс. Әрбір 45–60 минут жұмыстан кейін 5–10 минуттық үзіліс жасап, көзге арналған арнайы жаттығулар (алысқа-жақынға қарау, көзді айналдыру) жасау ұсынылады.
• Жарықтандыру: Жұмыс орны табиғи және жасанды жарықпен жеткілікті қамтамасыз етілуі керек. Монитор бетіне күн сәулесі немесе шамның тікелей сәулесі түсіп, шағылысу (блик) тудырмауы тиіс.
• Дұрыс отыру калыбы: Орындық пен үстелдің биіктігі қызметкердің бойына сәйкес реттелуі керек. Отырғанда арқа тік, аяқ еденге толық тиіп, шынтақ 90 градус бұрышта орналасқаны дұрыс.

Жұмыс берушілер мен қызметкерлерге ұсыныстар

Жұмыс орнындағы микроклиматты жақсарту және қолайлы еңбек жағдайын жасау үшін мынадай шараларды ұйымдастыру қажет:

• Желдету және кондиционерлеу: Мекемеде сапалы желдеткіш (вентиляция) және кондиционерлеу жүйелері орнатылып, олардың сүзгілері (фильтрлері) санитариялық кестеге сәйкес уақытылы тазаланып, дезинфекциялануы шарт.
• Ылғалды тазалау: Жұмыс бөлмелерінде күн сайын ылғалды тазалау жұмыстары жүргізіліп, жиһаздар мен техникалардың шаңы сүртілуі тиіс.
• Демалыс режимі: Вентиляциясы нашар немесе микроклимат параметрлері уақытша бұзылған жағдайларда (мысалы, жазда аптап ыстықта немесе қыста жылу жүйесі нашарлағанда) жұмыс уақытын қысқарту немесе қосымша демалыс үзілістерін енгізу қарастырылуы тиіс.

Қорыта айтқанда, жұмыс орнындағы еңбек гигиенасы мен микроклимат талаптарын сақтау — бұл жай ғана жайлылық емес, бұл — кәсіпорынның өнімділігін арттырудың және әрбір қызметкердің денсаулығын ұзақ жылдарға сақтаудың негізгі кепілі.

Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов