Күнделікті өмірде дүкеннен азық-түлік немесе тұрмыстық тауар сатып алғанда, көп жағдайда оның сыртқы қаптамасына, құрамы мен басқа да маңызды мәліметтеріне аса мән бермей жатамыз. Алайда өнімді дұрыс таңдау үшін таңбалау — ең маңызды ақпарат көзі. Өнімнің қаптамасында көрсетілген деректер тұтынушыға тауардың сапасы, қауіпсіздігі және шығу тегі туралы толық мәлімет береді. Сол себепті кез келген өнімді сатып аларда оның таңбалануын мұқият зерттеу — денсаулық пен қауіпсіздік үшін қажет әдет.

Өнімді таңбалаудың мәні мен міндеті

Өнімнің таңбалануы — бұл тауар туралы негізгі ақпаратты тұтынушыға түсінікті әрі қолжетімді түрде жеткізу мақсатында қаптамаға жазылатын мәліметтердің жиынтығы. Таңбалаудың басты міндеттері:

• Тұтынушыны ақпараттандыру. Өнімнің құрамы, калориялығы, сақталу шарттары, өндірушісі және жарамдылық мерзімі сияқты ақпарат сатып алушыға дұрыс таңдау жасауға көмектеседі.
• Тауарды сәйкестендіру. Таңбалау арқылы тауардың нақты қандай өнім екендігін, оның түрін, маркасын, моделін, шығу орнын анықтауға болады.
• Сапа мен қауіпсіздікке кепілдік. Өнімнің қалай сақталуы тиіс екендігі, қарсы көрсетілімдері, аллергендер тізімі тұтынушы денсаулығы үшін маңызды.
• Өндірушінің жауапкершілігі. Таңбалауда көрсетілген ақпаратқа өндіруші заң жүзінде жауап береді.

Таңбалауда көрсетілетін негізгі ақпараттар

Әдетте кез келген тағам өнімінің таңбасында келесі деректер болуы тиіс:

• Өнімнің атауы мен түрі
• Құрамы және тағамдық құндылығы (белок, май, көмірсу, калориялық мән)
• Аллергендер туралы ақпарат
• Өндіруші туралы мәлімет (атауы, мекенжайы, байланыс деректері)
• Өндірілген күні және жарамдылық мерзімі
• Сақтау шарттары
• Нетто салмағы немесе көлемі
• Шыққан елі
• Қолдану тәсілі (қажет болған жағдайда)
• Сертификаттау белгілері мен сәйкестік таңбалары

Бұл ақпарат тұтынушыға өнімнің қауіпсіздігі мен сапасын бағалауға мүмкіндік береді.

Кеден Одағының 022/2011 Техникалық регламенті

Қазақстанда өнім таңбалауына қатысты талаптар Кеден Одағының «Тағам өнімдерінің таңбалануы туралы» 022/2011 техникалық регламентінде нақты көрсетілген. Бұл құжат:

• тағам өнімдерін таңбалаудың бірыңғай стандарттарын белгілейді;
• тұтынушының дұрыс және толық ақпарат алу құқығын қорғайды;
• өндірушілер үшін таңбалау талаптарын міндеттейді.

Аталған регламентке сәйкес, өнім таңбасы анық, оқуға ыңғайлы, жойылмайтын және тұтынушыға қолжетімді жерде орналасқан болуы тиіс. Сонымен қатар, жалған, түсініксіз немесе шатастыруы мүмкін мәліметтер көрсетуге қатаң тыйым салынады.

Неліктен таңбалауға мән беру керек?

• Денсаулықты қорғау үшін. Өнімнің құрамын оқу аллергиялық реакциялардан немесе денсаулыққа зиян заттардан сақтайды.
• Сапалы өнім таңдау үшін. Жарамдылық мерзіміне мән беру — бұзылған өнімді тұтынудың алдын алады.
• Экономия үшін. Салмағы мен көлемі көрсетілген тауарды салыстыра отырып, тиімді бағадағы өнімді таңдай аласыз.
• Жауапты тұтынушы болу үшін. Таңбалау ақпаратын талдау — саналы тұтыну мәдениетінің маңызды бөлігі.

Түркістан облысының санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысы Н.Нышанов